काठमाडौँ । सरुवा रोगका केही उदाहरणहरूमा एचआईभी, हेपाटाइटिस ए, बी र सी, दादुरा, साल्मोनेला, र रगतबाट हुने रोगहरू समावेश छन्। फैलिने सबैभन्दा सामान्य रूपहरूमा मल-मौखिक, खाना,यौन सम्पर्क,कीराको टोकाइ,दूषित फोमाइटहरू,थोपाहरू वा छालाको सम्पर्क समावेश छन्। जस्तै कोभिड-१९, डेंगु ज्वरो, स्क्रब टाइफस, इन्फ्लुएन्जा (H5N1 र H1N1) र अन्य धेरै नयाँ संक्रामक रोगहरू (उदाउँदो संक्रमण) ले ठूलो जनस्वास्थ्य समस्या खडा गरिरहेको छ।

हेपाटाइटिस एबी र सी Vairal Infection के कारणले हुन्छ ?

प्रदूषणले हेपाटाइटिस फैलाउँछ । हेपाटाइटिस भएको व्यक्तिसँग नजिकको सम्पर्कबाट जस्तै:डायपर परिवर्तन गरेर वा यौन सम्पर्क मार्फत पनि संक्रमण हुन सक्छ । कमजोर सरसफाइले जोखिम बढाउँछ। हेपाटाइटिस बी र सी मुख्यतया संक्रमित रगत,वीर्य वा शरीरको अन्य तरल पदार्थबाट फैलिन्छ।

ए, बी र सी गरेर हेपाटाइटिसका मुख्य ३ प्रकार छन् । सबै प्रकारका हेपाटाइटिस निको हुन्छन् । जोखिमपूर्ण यौन व्यवहार गर्नु हुदैन ।

दादुरा के कारणले हुन्छ ?

दादुरा दादुराको भाइरसबाट लाग्ने अत्यधिक संक्रामक रोग हो। लक्षणहरू सामान्यतया संक्रमित व्यक्तिको सम्पर्कमा आएको १०–१२ दिनपछि र ७–१० दिनसम्म देखा पर्छन्। प्रारम्भिक लक्षणहरूमा सामान्यतया ज्वरो,प्राय: ४०° C (१०४ ° F) भन्दा बढी, खोकी, नाक बग्ने, र आँखा सुन्निएको समावेश गर्दछ। दाग शरीरको बाँकी भागमा फैलनु अघि अनुहार र कानको पछाडि सुरु हुन्छ। दादुराको दागहरू कहिलेकाहीँ उठ्छन् र एकसाथ मिलाएर धब्बा बनाउँछन्। सामान्यतया चिलाउदैन ।

साल्मोनेला के कारणले हुन्छ ?

यदि साल्मोनेला संक्रमण छ भने,पखालामा सामान्यतया कडा गन्ध हुनेछ। कहिलेकाहीँ दिसामा रगत पनि हुन सक्छ। यो रोग प्रायः केही दिनसम्म रहन्छ। ३ महिनाभन्दा कम उमेरका बालबालिकालाई लामो समयसम्म संक्रमण हुन सक्छ। लामो समयसम्म बान्ता हुनु जसले तरल पदार्थहरू कमी हुन्छ ।

साल्मोनेलाका लक्षणहरु :

–धेरै कम पिसाब गर्नु,

–मुख र घाँटी सुख्खा हुनु,

–उठ्दा चक्कर लाग्ने ।

डेंगु भाइरस :

डेंगु भाइरस संक्रमित एडिस प्रजाति (Ae. Aegypti वा Ae. Albopictus) लामखुट्टेको टोकाइबाट मानिसमा सर्छ। विश्वको लगभग आधा जनसंख्या, करिब ४ अर्ब मानिस डेंगुको जोखिममा रहेका क्षेत्रमा बस्छन्। यो वरपरको उष्णकटिबंधीय र उप-उष्णकटिबंधीय क्षेत्रहरूमा पाइन्छ ।

टाइफाइड :

टाइफाइड एक ब्याक्टेरिया संक्रमण हो जसले उच्च ज्वरो, पखाला र बान्ता निम्त्याउन सक्छ। यो साल्मोनेला टाइफिमुरियम (S. typhi) ब्याक्टेरियाको कारणले हुन्छ। यदि  बिमारीले हेरचाह चाँडै पायो भने यसको उपचार गर्न सकिन्छ। अन्यथा, टाइफाइड घातक हुन सक्छ।

टाइफाइडका लक्षणहरु :

–यी रोग भएका मानिसहरूलाई सामान्यतया १०३–१०४°F (३९–४०°C) ज्वरो आउन सक्छ,

–कमजोरी, पेट दुख्ने, टाउको दुख्ने,

–पखाला वा कब्जियत, खोकी र भोक नलाग्ने पनि हुन सक्छ,

–कसै-कसैलाई चम्किलो, गुलाबी रङका दागहरू हुन्छन्,

–आन्तरिक रक्तस्राव र मृत्यु हुन सक्छ तर दुर्लभ छन्।

इन्फ्लुएन्जा भाइरस A(H5N1):

एभियन इन्फ्लुएन्जा "बर्ड फ्लू" भाइरस उपप्रकार A (H5N1) र A (H9N2) वा स्वाइन इन्फ्लुएन्जा "स्वाइन फ्लू" भाइरस उपप्रकार A (H1N1) र A (H3N2) समावेश छन्। यी सबै पशु इन्फ्लुएन्जा प्रकार ए भाइरसहरू मानव इन्फ्लुएन्जा भाइरसहरूबाट भिन्न हुन्छन् र मानिसहरूमा सजिलै सर्दैनन्।

HPAIV A(H5N1) घरेलु कुखुराका धेरै प्रजातिहरू सहित धेरै चरा प्रजातिहरूको लागि अत्यधिक संक्रामक हो।टाइप ए इन्फ्लुएन्जा सामान्यतया टाइप बी इन्फ्लुएन्जा भन्दा खराब मानिन्छ। यो किनभने लक्षणहरू टाइप बी इन्फ्लुएन्जा भन्दा टाइप ए इन्फ्लुएन्जामा धेरै गम्भीर हुन्छन्। टाइप ए इन्फ्लुएन्जा टाइप बी इन्फ्लुएन्जा भन्दा धेरै सामान्य छ। शोधकर्ताहरूले सुझाव दिएका छन् कि अधिकांश वयस्कहरूमा टाइप बी इन्फ्लुएन्जा विरुद्ध पर्याप्त प्रतिरोधात्मक क्षमता हुन्छ । रोगको लागि भ्याक्सिन, सिफारिसहरू, स्वास्थ्य सेवाका लागि क्लिनिकल मार्गदर्शन नेपालका सरकारी अस्पतालहरुमा उपलब्ध छ ।

उपलब्ध खोपहरू:

Available vaccines : Hepatitis, Haemophilus influenzae type b (Hib), Human papillomavirus (HPV),

Influenza, Japanese encephalitis , Cholera , COVID-19 (corona virus), Dengue, Diphtheria,

Malaria, Measles , Meningococcal meningitis, Mumps, Pertussis, Pneumococcal disease.,

Poliomyelitis, Rotavirus, Rabies, Rubella, Tetanus, Tick-borne encephalitis, Tuberculosis, Typhoid

Varicella, Yellow Fever