काठमाडौँ । हैजा भिब्रियो कोलेरा ब्याक्टेरियाले आन्द्राको संक्रमणबाट हुने एक तीव्र झाडापखाला रोग हो। हैजाको ब्याक्टेरियाले दूषित खाना वा पानी निल्दा मानिसहरू बिरामी हुने हुन्छ । संक्रमण प्रायः हल्का वा लक्षणहरू बिना हुन्छ, तर कहिलेकाहीँ गम्भीर र जीवन- मरण कै चुनौती हुन्छ ।

महामारीमा, प्रदुषणको स्रोत सामान्यतया संक्रमित व्यक्तिको दिसा हो । फोहोर र पिउने पानीको अपर्याप्त प्रशोधन भएका क्षेत्रमा यो रोग छिटो फैलिन सक्छ।

हैजालाई "निलो मृत्यु" उपनाम दिइएको छ, किनभने तरल पदार्थको अत्यधिक हानिबाट व्यक्तिको छाला नीलो-खैरो हुन सक्छ।

हैजा कहाँ पाइन्छ?

हैजा ब्याक्टेरिया सामान्यतया पानीमा वा हैजा ब्याक्टेरियाबाट संक्रमित व्यक्तिको दिसा (पोप)द्वारा दूषित खाद्य पदार्थहरूमा पाइन्छ। अपर्याप्त पानी प्रशोधन र अपर्याप्त सरसफाइ भएका ठाउँहरूमा हैजा हुने र फैलिने सम्भावना बढी हुन्छ।

हैजाले बोमिटिंङ्ग र पखाला बढी हुने गर्छ,जसको कारण शरिरमा पानीको कमी हुन्छ । शरिरमा र बढी हुने गर्छ पखाला जसको कारण समयमै ध्यान नदिने हो भने यसबाट बिरामीको मृत्यु पनि हुने सम्भावना हुन्छ । आधुनिक ढल र पानी प्रशोधनले औद्योगिक देशहरूमा हैजालाई लगभग समाप्त गरेको छ। हम्रो जस्तो देशमा गर्मी र वर्षामा फैलिने गरेको पाइन्छ । मुख्य कारण बर्षाले ढलको पानी खाने पानीमा मिसिनु, सरसफाई ख्याल नगर्नु हो ।

FDA ले हालै संयुक्त राज्यमा Vaxchora®️ (lyophilized CVD 103-HgR) भनिने एकल-डोज एक पटकको हैजा खोपलाई अनुमोदन गरेको छ। खोप अभ्याससम्बन्धी सल्लाहकार समिति (ACIP) ले सक्रिय हैजा सर्ने क्षेत्रमा यात्रा गरिरहेका १८ देखि ६४ वर्षका वयस्कहरूका लागि खोपलाई स्वीकृत गर्ने पक्षमा छ। ठीकसँग नलको पनि उमालेर,क्लोरीन राखेर वा फिल्टर गरिएको पानी प्रयोग गर्दा पानीलाई सुरक्षित बनाउन सकिन्छ उमालेको सबैभन्दा प्रभावकारी तरिका हो। यदि उमालेको छ भने,कम्तिमा १ मिनेटको लागि सेलाएर पिउनु पर्छ ।

गम्भीर बिरामी बिरामीहरूको लागि चिकित्सकको निगरानीमा एन्टिबायोटिकको साथ उपचार सिफारिस गरिन्छ। यो गम्भीर वा केही निर्जलीकरण भएका बिरामीहरूका लागि पनि सिफारिस गरिन्छ र रिहाइड्रेसन उपचारको क्रममा पखाला बडी हैजाका लक्षणहरूमा पखाला लाग्ने,बान्ता हुने र खुट्टा दुख्ने हुन्छ। विश्व स्वास्थ्य सङ्गठन (डब्लुएचओ) का अनुसार प्रत्येक वर्ष विश्वभर १३ लाखदेखि ४० लाख मानिस हैजाबाट पीडित हुन्छन् र २१,००० देखि १ लाख ४३,००० मानिसहरू यस रोगबाट मृत्यु हुने गरेको छ ।

हैजा र अन्य पानीजन्य सरुवा रोग रोकथाम गर्न खानेपानीको स्रोत सफा राख्न आवश्यक छ। दूषित पानी र कमजोर सरसफाइले हैजा,झाडापखाला,पेच,हेपाटाइटिस ए,टाइफाइड र पोलियो जस्ता रोगहरू सर्ने गर्छ। व्यवस्थित पानी र सरसफाइ सेवाहरूले व्यक्तिहरूलाई रोकथाम गर्न सकिने स्वास्थ्य जोखिमहरू बाट बच्न सकिन्छ । खानेपानीका साथै ढल व्यवस्थापन गर्न पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण मानिन्छ। खाना खानुअघि, खाएपछि, फोहर चलाएपछि र शौचालय गएपछि साबुनपानीले हात धुने बानी बसाल्दा यो रोगको नियन्त्रण गर्न सकिन्छ।